صورتى كه به انكار پيغمبر صلىالله عليه وآله برگشت كند . آنچه نبايد ناگفته بماند اين است كه شبهات بعضى اهل معقول در مورد معراج جسمانى ، كه مستلزم خرق و التيام در افلاك است ، همه علاوه بر اينكه با عموميت قدرت خدا و صدور خرق عادات بسيار و اخبار رسول صادق مصدق ، مردود است ، با اكتشافات ثابت علمى امروز نيز همه مردود شده است . اين حضرات براساس تئورى هاى خود براى ماسوى الله نقشه اى فرضى كشيده بودند و تشكيلات كيهان و افلاك را تعيين كرده و به گمان خودشان نقشه ربط حادث به قديم و صدور كثير از واحد را نوشته بودند ؛ گويى اينكه همه‌ى جا و در همه تحولات و ادوار عالم با خدا بوده اند و براين اساس عالم عقول و مجردات را عنوان كرده و سلسله هايى در نظر گرفته بودند كه با ظهورعلوم و فنون جديده بطلان بيشتر نقشه هايشان ظاهر شد . راه صواب و مصون از خطر اين است كه در اين امور انسان به اخبار پيغمبر صادق مصدق اكتفا نمايد و به معراج قائل باشد ؛ هر چند از شناخت چگونگى آن و نحوه‌ى فراهم شدن اين سير براى بشر ، عاجز بماند ؛ از پيش خود چيزى را كه از شرع نرسيده نگويد و خود را براى فهم اين گونه حقايق كه مكلف به فهم آنها نيست به تكلف نيندازد . بعضى از گذشتگان از اهل معقول كأنَّ براى توفيق بين قول قائلين به معراج جسمانى و معراج روحانى در رساله‌ى خود موسومه بورديه على ما حكى عنها بر اين نظر است كه آن حضرت معراج جسمانى ، معراج روحانى و معراج عقلانى داشته است . و معراج جسمانى آن حضرت سير جسمانى